Jeśli prowadzisz sklep do 200 m² i sprzedajesz napoje w butelkach plastikowych lub puszkach z systemu, musisz pobierać kaucję, wywiesić informację o jej zwrocie, podpisać umowę z operatorem, który się do ciebie zgłosił, i prowadzić ewidencję. Przyjmować pustych butelek plastikowych i puszek nie musisz. Inaczej jest ze szklanymi butelkami zwrotnymi: te musisz przyjmować i oddawać za nie kaucję.
Operator to podmiot reprezentujący z zezwoleniem ministra. Listę publikuje Ministerstwo Klimatu i Środowiska.
Kary dla sklepu w jednej tabeli
| Naruszenie | Przepis | Kara | Kto nakłada |
|---|---|---|---|
| Nie pobiera kaucji (sklep do 200 m²: butelki plastikowe i puszki) | art. 56 ust. 1 pkt 14 lit. a | od 10 000 do 500 000 zł | WIOŚ |
| Nie pobiera lub nie zwraca kaucji albo nie zbiera butelek szklanych zwrotnych (sklep do 200 m²) | art. 56 ust. 1 pkt 14 lit. b | od 10 000 do 500 000 zł | WIOŚ |
| Nie pobiera, nie zwraca kaucji lub nie zbiera opakowań (sklep powyżej 200 m²) | art. 56 ust. 1 pkt 14a | od 10 000 do 500 000 zł | WIOŚ |
| Nie prowadzi selektywnego zbierania odpadów opakowaniowych (sklep powyżej 2000 m²) | art. 56 ust. 1 pkt 14b | od 10 000 do 500 000 zł | WIOŚ |
| Nie zawarł umowy z operatorem, który się zgłosił | art. 56 ust. 1 pkt 14c i 14e | od 10 000 do 50 000 zł | WIOŚ |
| Nie przechowuje umowy przez 5 lat | art. 56 ust. 1 pkt 14g | od 10 000 do 1 000 000 zł | WIOŚ |
| Nie prowadzi ewidencji albo prowadzi ją niezgodnie ze stanem rzeczywistym | art. 56 ust. 1 pkt 14h i 14i | od 10 000 do 50 000 zł | WIOŚ |
| Nie przechowuje ewidencji przez 5 lat | art. 56 ust. 1 pkt 14j | od 10 000 do 50 000 zł | WIOŚ |
| Brak w widocznym miejscu informacji o zwrocie opakowań i kaucji | art. 56 ust. 1 pkt 12a | od 500 do 20 000 zł | WIOŚ |
| Brak wywieszonej informacji o opakowaniach i odpadach opakowaniowych | art. 56 ust. 1 pkt 12 | od 500 do 20 000 zł | WIIH |
Pobierasz zawsze, przyjmujesz nie zawsze
System kaucyjny działa od 1 października 2025 r. i obejmuje trzy rodzaje opakowań: butelki plastikowe do 3 l i puszki do 1 l (po 0,50 zł kaucji) oraz szklane butelki wielokrotnego użytku do 1,5 l (1,00 zł). Kartony po napojach i szklane butelki jednorazowe są poza nim, tak jak karton po mleku czy jednorazowa butelka szklana.
Kaucję pobiera każdy sklep, który ma takie napoje w ofercie. Ministerstwo Klimatu i Środowiska podkreśla, że profil sklepu nie ma znaczenia, liczą się produkty na półce. Kiosk z kilkoma lodówkami napojów jest w systemie tak samo jak market.
Różnica zaczyna się przy zwrocie. Przy butelkach plastikowych i puszkach sklep do 200 m² musi tylko pobierać kaucję, a zwracać ją i zbierać puste opakowania może, ale nie musi. Przy szklanych butelkach zwrotnych nie ma wyboru: pobierasz kaucję, przyjmujesz puste butelki i oddajesz pieniądze. Sklep powyżej 200 m² przyjmuje wszystkie trzy rodzaje opakowań, nawet jeśli któregoś nie sprzedaje.
Jeśli zdecydujesz się przyjmować butelki i puszki dobrowolnie, stajesz się punktem zbiórki jak duży sklep. Czego klienci oczekują od takiego punktu, opisaliśmy w tekście o tym, jakie opakowania obejmuje system kaucyjny.
Umowa z operatorem: kto się do kogo zgłasza
Ustawa o gospodarce opakowaniami i odpadami opakowaniowymi w art. 44 ust. 4 każe sklepowi do 200 m² zawrzeć umowę z co najmniej jednym podmiotem reprezentującym, który się do niego zgłosił. Taki podmiot to operator systemu kaucyjnego. Umowa może mieć formę pisemną, elektroniczną albo dokumentową, ale bez niej jest nieważna.
Nie musisz czekać, aż ktoś zapuka. Według art. 44 ust. 5 operator ma obowiązek podpisać umowę z każdym sklepem do 200 m², który sam się do niego zgłosi. Na liście operatorów na stronie Ministerstwa Klimatu i Środowiska jest dziś 8 spółek z zezwoleniem, m.in. Zwrotka, Kaucja.pl i Reselekt.
Umowa ma sens także wtedy, gdy chcesz przyjmować opakowania. Kaucję, którą wypłacisz klientowi, zwraca ci operator odbierający od ciebie opakowania. Rozliczenie następuje w okresie nie dłuższym niż miesiąc, a koszty zbierania finansuje operator. Zasady rozliczania kaucji musi określać sama umowa.
Podpisaną umowę przechowujesz przez 5 lat, licząc od pierwszego dnia roku po tym, w którym przestała obowiązywać. To niepozorny obowiązek z najwyższą karą w całym zestawieniu.
Kartka przy kasie i zeszyt z liczbami
Sklep, który pobiera kaucję, musi w widocznym miejscu wywiesić informację o warunkach i trybie zwrotu pustych opakowań oraz o tym, że kaucję można odzyskać. Osobno każdy sklep sprzedający produkty w opakowaniach wywiesza ogólną informację o systemach zbierania opakowań, postępowaniu z odpadami i znaczeniu oznaczeń.
Ewidencję prowadzisz papierowo albo elektronicznie, z podziałem na lata. Jej zakres zależy od tego, co robisz w systemie:
- jeśli tylko pobierasz kaucję: liczba kupionych i sprzedanych napojów w opakowaniach z systemu,
- jeśli także przyjmujesz opakowania: dodatkowo liczba zwróconych opakowań,
- w tym samym przypadku: kwoty kaucji pobranych, zwróconych i niezwróconych.
Dane z ewidencji trzymasz przez 5 lat, licząc od pierwszego dnia roku po roku, którego dotyczą. Ustawa nie narzuca wzoru ewidencji, określa tylko, co ma w niej być.
Kary, które może nałożyć inspekcja
Kary są administracyjne i wymierza je w drodze decyzji wojewódzki inspektor ochrony środowiska. Ustawa podaje widełki, a kara dotyczy każdego naruszenia osobno. Dla małego sklepu liczą się przede wszystkim te progi.
Niepobieranie kaucji za butelki plastikowe i puszki to od 10 000 do 500 000 zł. Te same widełki grożą, gdy przy szklanych butelkach zwrotnych nie pobierasz lub nie zwracasz kaucji albo nie zbierasz pustych butelek.
Brak umowy z operatorem, który się do ciebie zgłosił, kosztuje od 10 000 do 50 000 zł. Tak samo brak ewidencji, ewidencja niezgodna ze stanem rzeczywistym i niezachowanie jej danych przez 5 lat. Za niezachowanie umowy przez 5 lat kara wynosi od 10 000 do 1 000 000 zł.
Brak informacji o zwrocie kaucji to od 500 do 20 000 zł, tak samo brak ogólnej informacji o opakowaniach. Tę drugą karę nakłada jednak wojewódzki inspektor inspekcji handlowej. Swój zestaw obowiązków i kar sprawdzisz w sprawdzarce powyżej, a przy wątpliwościach co do umowy zacznij od rozmowy z operatorem, zanim zrobi to inspekcja.
