Kaucję mają trzy rodzaje opakowań: plastikowe butelki do 3 litrów i metalowe puszki do 1 litra (po 0,50 zł) oraz szklane butelki wielokrotnego użytku do 1,5 litra (1,00 zł). Warunek jest jeden i nie ma od niego wyjątków: na etykiecie musi być znak systemu kaucyjnego. Bez niego butelka czy puszka trafia do zwykłego pojemnika.
Ile odzyskasz za cały worek
Który sklep musi przyjąć opakowanie
| Sklep | Butelki plastikowe i puszki | Szklane butelki zwrotne |
|---|---|---|
| Powyżej 200 m²sprzedaje napoje w opakowaniach z systemu | musi pobrać kaucję, przyjąć opakowanie i oddać kaucję | musi pobrać kaucję, przyjąć butelkę i oddać kaucję |
| Do 200 m²sprzedaje napoje w opakowaniach z systemu | musi pobrać kaucję, a przyjąć opakowanie i oddać kaucję może, ale nie musi | musi pobrać kaucję, przyjąć butelkę i oddać kaucję |
Kaucję dostaniesz w gotówce albo w bonie, który sklep musi wymienić na pieniądze. Nie musi to być sklep, w którym kupiłeś napój, i nie musisz nic kupować.
Trzy opakowania, trzy kwoty
Stawki ustala rozporządzenie w sprawie wysokości kaucji (Dz.U. 2024 poz. 1046). Za plastikową butelkę po wodzie, soku czy napoju gazowanym zapłacisz przy kasie 0,50 zł więcej, i to razem z zakrętką. Tyle samo kosztuje kaucja za puszkę. Szklana butelka zwrotna, na przykład po piwie, to 1,00 zł.
Ustawa o gospodarce opakowaniami pozwala ustalić kaucję najwyżej na 2 zł, ale dziś obowiązują tylko te trzy kwoty. Kaucja nie jest ukryta w cenie na półce. Sklep dolicza ją dopiero przy kasie.
System działa od 1 października 2025 r., a rok 2026 jest pierwszym pełnym rokiem jego działania. W sklepach mogły się jeszcze trafiać napoje w opakowaniach bez znaku, wprowadzone w okresie przejściowym najpóźniej do 31 grudnia 2025 r. Za takie butelki kaucji nie odzyskasz, bo nikt jej od ciebie nie pobrał.
Co trafia do żółtego albo zielonego pojemnika
Granice są ostre. Plastikowa butelka powyżej 3 litrów, puszka powyżej 1 litra czy szklana butelka zwrotna większa niż 1,5 litra nie są w systemie. To samo dotyczy szklanych butelek jednorazowych, na przykład po winie i wódce: takie szkło wrzucasz do zielonego pojemnika, tak jak opisujemy w tekście o tym, gdzie wyrzucić butelki szklane.
Kaucji nie mają też kartony po napojach. Karton po soku czy mleku idzie do żółtego pojemnika na metale i tworzywa sztuczne, bo karton po mleku to nie jest papier. Plastik i puszki bez znaku wrzucasz tam samo. Resztę kuchennych odpadów rozdzielasz według zwykłych zasad, które zebraliśmy we wpisie o tym, jak segregować odpady komunalne w domu.
Osobna sprawa to napoje mleczne. Ustawa zwalnia producentów mleka, jogurtu i innych pitnych produktów mlecznych z obowiązku osiągania poziomów zbierania w systemie. Ministerstwo Klimatu i Środowiska pisze o wyłączeniu opakowań po produktach mlecznych. Przy butelce po kefirze nie zgaduj więc, tylko obejrzyj etykietę: jest znak, oddajesz ją jak inne, nie ma znaku, wyrzucasz.
W domu najprościej trzymać obok żółtego pojemnika osobny worek na opakowania ze znakiem. Każdą butelkę obracasz raz, zanim ją wyrzucisz: znak jest, idzie do worka, nie ma go, idzie do pojemnika. Po kilku dniach robisz to odruchowo. Ten odruch przydaje się też przy rachunku, bo za brak segregacji gmina nalicza podwyższoną opłatę za śmieci.
Przy szkle zwrotnym jest jeszcze jeden wyjątek. Producenci, którzy wcześniej prowadzili własne systemy zwrotu butelek wielokrotnego użytku, mogą je utrzymać na dotychczasowych zasadach do 31 grudnia 2028 r. Jeśli butelka nie ma znaku systemu, a mimo to zapłaciłeś za nią opłatę zwrotną, zapytaj w sklepie, w którym ją kupiłeś.
Który sklep musi oddać ci pieniądze
Najpewniejszy adres to sklep o powierzchni sprzedaży powyżej 200 m², który sprzedaje napoje w opakowaniach z systemu. Taki sklep musi pobierać kaucję, zbierać puste opakowania i oddawać pieniądze. Profil sklepu nie ma znaczenia, liczy się to, że ma napoje z kaucją w ofercie.
Mały sklep, do 200 m², przy butelkach plastikowych i puszkach musi tylko pobrać kaucję. Przyjąć opakowanie i oddać pieniądze może, ale nie musi. Nie kłóć się więc z kasjerką w osiedlowym sklepie, jeśli odmówi. Część małych sklepów przystąpiła do systemu dobrowolnie i wtedy przyjmie butelki bez problemu. Jak te obowiązki wyglądają od strony właściciela, opisujemy we wpisie o tym, co musi robić sklep do 200 m² w systemie kaucyjnym.
Inaczej jest ze szklanymi butelkami zwrotnymi. Każdy sklep, który sprzedaje napoje w takich butelkach z systemu, także ten najmniejszy, musi pobrać kaucję, przyjąć pustą butelkę i oddać pieniądze. Ustawa wymaga też, żeby w każdej gminie działał co najmniej jeden stacjonarny punkt odbierania opakowań z systemu.
Paragon zostaw w domu, butelki nie zgniataj
Zwrot ma kilka zasad, które oszczędzą ci nerwów przy automacie:
- nie potrzebujesz paragonu ani innego dowodu zakupu,
- nie musisz wracać do sklepu, w którym kupiłeś napój,
- nie musisz nic kupować, żeby odebrać kaucję,
- dostajesz gotówkę albo bon, który sklep musi wymienić na pieniądze,
- opakowanie oddajesz puste, niezgniecione i z etykietą.
Automaty, które nie wypłacają gotówki ani nie robią zwrotu na kartę, drukują bon. Taki bon realizujesz przy kasie i sklep musi ci wypłacić pieniądze, nawet jeśli niczego nie kupujesz. Nie daj się więc namówić na to, że bon „przepada”, jeśli nie zrobisz zakupów.
Ostatni punkt jest najczęstszą przyczyną kłopotów. Automat rozpoznaje butelkę po oznaczeniach i kształcie, więc zgnieciona puszka albo butelka bez etykiety może zostać odrzucona. Jeśli zbierasz opakowania przez kilka tygodni, trzymaj je w worku luzem, a nie sprasowane.
Ile to daje w praktyce? Worek z 23 plastikowymi butelkami, 12 puszkami i 4 szklanymi butelkami zwrotnymi, wszystkimi ze znakiem, to 11,50 zł, 6,00 zł i 4,00 zł, razem 21,50 zł. Swój worek policzysz w kalkulatorze powyżej.
Gdy sklep odmówi, zapytaj o powód. Może chodzić o brak znaku, rodzaj opakowania, jego stan, awarię automatu albo o to, że punkt nie ma obowiązku przyjmować tego rodzaju opakowań. Jeśli uważasz, że odmowa była nieuzasadniona, zrób zdjęcie opakowania i znaku. Sprawę zgłosisz obsłudze sklepu, operatorowi systemu albo do wojewódzkiego inspektoratu ochrony środowiska.
