Eternit na dachu nie musi zniknąć od razu. Najpierw oceniasz go na urzędowym arkuszu punktowym. Suma decyduje o reszcie: przy wysokiej musisz dach pilnie usunąć albo zabezpieczyć, przy niższej wystarczy ponowna ocena za rok albo za 5 lat. Do tego co roku, do 31 stycznia, składasz w gminie informację o wyrobach z azbestem.
Zaznacz w każdej z pięciu grup to, co pasuje do Twojego wyrobu. Gdy w grupie zaznaczysz kilka pozycji, do sumy wchodzi tylko ta z najwyższą punktacją, tak jak w urzędowym arkuszu.
Co po kolei robi właściciel budynku
- Przeprowadzasz kontrolę stanu wyrobu i sporządzasz ocenę na urzędowym wzorze, w jednym egzemplarzu. Kolejne kontrole robisz w terminach, które wynikają z oceny.
- Ocenę przechowujesz razem z dokumentacją budynku. Jeśli budynek ma książkę obiektu budowlanego, ocena powinna być do niej dołączona.
- Co roku do 31 stycznia składasz pisemnie „Informację o wyrobach zawierających azbest”: jako osoba prywatna do wójta, burmistrza lub prezydenta miasta. Drugi egzemplarz zatrzymujesz na rok.
- Prace przy zabezpieczaniu lub usuwaniu wyrobów zgłaszasz do organu administracji architektoniczno-budowlanej. To zgłoszenie, nie pozwolenie na budowę.
- Prace zlecasz wykonawcy, który ma wymagane zezwolenia, przeszkolonych pracowników i plan prac. Wykonawca sam zgłasza je nadzorowi budowlanemu, inspekcji pracy i sanepidowi co najmniej 7 dni przed startem.
Arkusz oceny: pięć grup i 25 pozycji
Wzór oceny stanu i możliwości bezpiecznego użytkowania wyrobów z azbestem jest załącznikiem do rozporządzenia w sprawie sposobów i warunków bezpiecznego użytkowania i usuwania wyrobów zawierających azbest. Obecny arkusz pochodzi ze zmiany z 2010 r. Ma pięć grup pytań, a w każdej kilka pozycji z przypisanymi punktami.
Pierwsza grupa opisuje, czym jest wyrób. Torkret i tynk z azbestem dostają po 30 punktów, lekkie płyty izolacyjne 25. Pokrycia dachowe i elewacyjne, czyli typowy eternit, trafiają do pozycji „pozostałe wyroby” za 10 punktów.
Druga grupa dotyczy powierzchni płyt. Duże uszkodzenia z naruszoną strukturą włókien to 60 punktów, rysy, odpryski i załamania 30. Ścisła struktura bez warstwy zabezpieczającej daje 15, a nieuszkodzona warstwa zabezpieczająca 0.
Trzecia grupa pyta, co może płytom zaszkodzić. Jeśli na dachu trwają jakieś prace, wpisujesz 30. Wyrób dostępny z ziemi, do wysokości 2 m, to 15. Narażenie na uszkodzenia mechaniczne albo na wstrząsy, drgania i pogodę daje po 10. Dach pracuje na deszczu i mrozie, więc rzadko schodzi do zera.
Czwarta grupa mówi, gdzie wyrób leży względem pomieszczeń. Dach odizolowany od części mieszkalnej to 0 punktów, płyty bezpośrednio w pomieszczeniu 30. Piąta opisuje, jak używasz budynku: stałe zamieszkanie albo praca to 30, regularny pobyt dzieci, młodzieży lub sportowców 40, domek rekreacyjny 15, strych lub komórka 5, budynek nieużytkowany 0.
Jak się liczy sumę i co oznacza stopień pilności
W każdej grupie zaznaczasz co najmniej jedną pozycję. Jeśli pasuje kilka, do sumy wchodzi tylko ta z najwyższą punktacją. Zaznaczenie trzech zagrożeń w trzeciej grupie nie potraja więc wyniku. Liczy się najpoważniejsze z nich.
Sumę przekładasz na stopień pilności. Od 120 punktów to stopień I: przepis wymaga pilnego usunięcia, czyli wymiany na wyrób bezazbestowy, albo zabezpieczenia. Od 95 do 115 punktów to stopień II i ponowna ocena w terminie do roku. Do 90 punktów to stopień III, a kolejna ocena przypada w ciągu 5 lat.
Zwykły dach z eternitu na zamieszkanym domu, z rysami na płytach i bez kontaktu z pomieszczeniami, daje 10 + 30 + 10 + 0 + 30 = 80 punktów. To stopień III. Ten sam dach z dużymi uszkodzeniami ma już 110 punktów i stopień II. Gdy do dużych uszkodzeń dochodzą prace na dachu, wychodzi 130 punktów, czyli stopień I.
Najwięcej zmienia miejsce, w którym leżą płyty. Te same płyty z rysami przybite jako elewacja domu, w zasięgu ręki z ziemi, dają 10 + 30 + 15 + 20 + 30 = 105 punktów. To już stopień II i ocena co roku, choć na dachu ten sam materiał miałby 80.
Działa to też w drugą stronę. Dach z rysami na domku rekreacyjnym to 65 punktów, a na nieużytkowanej stodole 50. Oba przypadki zostają w stopniu III. Jeśli więc masz kilka budynków z eternitem, ocena każdego z nich może wyjść inaczej i każdy ma własny termin kolejnej kontroli.
W kalkulatorze powyżej zaznaczysz pozycje tak samo jak na papierze. Narzędzie pokaże sumę, stopień i datę, do której musisz zrobić następną ocenę. Wynik przepisz na urzędowy wzór, bo kalkulator dokumentu nie zastępuje. Arkusz podpisują oceniający oraz właściciel albo zarządca. Przy pierwszej ocenie w polu poprzedniej oceny wpisujesz „pierwsza ocena”.
Co robisz z gotową oceną
Ocenę sporządzasz w jednym egzemplarzu i przechowujesz razem z dokumentacją budynku. Jeśli dla budynku prowadzi się książkę obiektu budowlanego, ocena powinna być do niej dołączona. Kontrole stanu robisz w terminach, które z niej wynikają.
Przy stopniu II za rok siadasz do arkusza ponownie. Jeśli na płytach pojawią się nowe pęknięcia albo zaczniesz przy dachu jakieś prace, suma może przekroczyć 120 punktów i wtedy rozmowa dotyczy już usunięcia lub zabezpieczenia.
Stopień I nie oznacza, że jedyną drogą jest zdjęcie dachu. Przepis dopuszcza też zabezpieczenie. Po zabezpieczeniu masz jednak 30 dni na sporządzenie nowej oceny, która pokaże, jak wyrób wygląda po pracach.
Informacja do gminy do 31 stycznia i termin 2032
Niezależnie od stopnia pilności co roku do 31 stycznia składasz informację o wyrobach zawierających azbest. Osoba prywatna, która nie prowadzi firmy, oddaje ją wójtowi, burmistrzowi albo prezydentowi miasta. Najbliższy termin to 31 stycznia 2027 r. Licząc od 15 października 2026 r., zostało 108 dni.
Informację przygotowujesz w dwóch egzemplarzach. Jeden składasz pisemnie w urzędzie, drugi zatrzymujesz na rok, do czasu sporządzenia kolejnej.
Druga data to 31 grudnia 2032 r. Do tego dnia, według rozporządzenia z 2011 r., wyroby z azbestem wykorzystuje się w sposób, który nie zagraża środowisku ani zdrowiu ludzi. To termin wykorzystywania wyrobów. Rozporządzenie nie łączy z nim kary, więc nie daj się nią straszyć.
Zdjęcie eternitu krok po kroku
Kiedy zdecydujesz się usunąć dach, kolejność jest prosta:
- Zgłaszasz prace przy zabezpieczaniu lub usuwaniu azbestu do organu administracji architektoniczno-budowlanej, w praktyce do starostwa albo urzędu miasta na prawach powiatu. To zgłoszenie, nie pozwolenie.
- Wybierasz wykonawcę, który ma wymagane zezwolenia, przeszkolonych pracowników i plan prac.
- Wykonawca co najmniej 7 dni przed startem zgłasza prace nadzorowi budowlanemu, okręgowemu inspektorowi pracy i państwowemu inspektorowi sanitarnemu.
- Zdjęte płyty traktujesz jako odpad niebezpieczny.
Eternit jest na tej samej liście co inne odpady niebezpieczne z domu, więc nie wrzucisz go do kontenera z resztą remontu. Pozostały gruz i materiały z rozbiórki oddajesz osobno, tak jak opisujemy przy odpadach budowlanych. Czysty gruz betonowy albo ceglany możesz też w ustawowym limicie wysypać na utwardzenie podwórka.
O dopłatę do usunięcia azbestu zapytaj w swojej gminie, zanim podpiszesz umowę z firmą.
